HEN SUYỄN CÓ PHẢI LÚC NÀO CŨNG DO DỊ ỨNG GÂY RA KHÔNG? -

Hen suyễn là một tình trạng tương đối phổ biến. Theo Khảo Sát Sức Khỏe Quốc Gia được thực hiện từ năm 2016-2018, khoảng 11,9% [1] người Singapore trong độ tuổi từ 18-60 bị ảnh hưởng bởi hen suyễn tại một số thời điểm trong cuộc sống của họ.
Để hiểu rõ hơn về hen suyễn là gì, trước tiên chúng ta hãy hiểu cách hoạt động của phổi, và sau đó chúng ta có thể tìm hiểu về chứng hen suyễn do dị ứng.

Phổi hoạt động như thế nào và hen suyễn là gì?

Thở là cơ chế tự nhiên cơ thể chúng ta thực hiện mà không đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ, nhưng toàn bộ quá trình thở đều phức tạp và tinh vi. Khi bạn thở, không khí đi xuống cổ họng và vào phổi của bạn. Trong phổi của bạn có những đường dẫn khí nhỏ được gọi là phế nang. Khi không khí đến phế nang, nó được truyền đến các mạch máu xung quanh và được vận chuyển khắp cơ thể.

Tuy nhiên, khi ai đó bị hen suyễn nghĩa là quá trình này đang nảy sinh vấn đề và đôi khi khiến hoạt động thở trở nên khó khăn.
Hen suyễn là một bệnh viêm mãn tính của đường thở trong phổi. Chứng bệnh này xảy ra khi đường thở và các cơ xung quanh bị sưng và thắt chặt. Hệ quả là đường thở bị hẹp đi đáng kể, dẫn đến sản xuất dịch nhầy cũng góp phần làm hẹp đường thở, khiến việc thở trở nên khó khăn. Mức độ nghiêm trọng của hen suyễn là không giống nhau giữa các cá nhân, phạm vi của chứng hen suyễn dao động từ kích ứng nhẹ cho đến đe dọa tính mạng.

Các loại hen suyễn

Hen suyễn dị ứng: Hen suyễn do các chất gây dị ứng khác nhau gây ra và có thể liên quan đến các mùa khác nhau ở các quốc gia có phân chia mùa rõ rệt.
Hen suyễn không dị ứng: Các chất kích thích không khí không liên quan đến chất gây dị ứng có thể gây ra hen suyễn không dị ứng.
Hen suyễn nghề nghiệp: Hen suyễn do các chất kích thích tìm thấy tại một số nơi làm việc gây ra.
Co thắt phế quản do tập thể dục (EIB): Hen suyễn do tập thể dục trong vòng vài phút sau khi bắt đầu.
Hen suyễn do aspirin: Hen suyễn nặng do aspirin hoặc các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) khác gây ra.
Hen suyễn ban đêm: Các triệu chứng hen suyễn nặng hơn vào ban đêm.
Hen suyễn biến thể ho (CVA): Đặc trưng bởi ho khan, dai dẳng và thường không dẫn đến các triệu chứng hen suyễn thông thường như khó thở và thở khò khè.

Các loại dị ứng có thể gây ra hen suyễn không?

Có, hen suyễn dị ứng là loại hen suyễn do các chất gây dị ứng khác nhau gây ra. Những chất này có thể xuất phát từ phấn hoa cho đến thậm chí cả gián; nhưng thường thì những chất dị ứng gây viêm mũi dị ứng/sốt mùa hè đều có thể gây ra cơn hen suyễn dị ứng.

Dị ứng là do hệ thống miễn dịch của chúng ta phản ứng quá mức. Chức năng chính của hệ thống miễn dịch là bảo vệ cơ thể chúng ta khỏi những chất nguy hiểm hoặc có hại có thể khiến chúng ta bị bệnh.

Tuy nhiên, đôi khi hệ thống miễn dịch nhầm tưởng các chất vô hại như thức ăn, bụi, phấn hoa hoặc các vật dụng hàng ngày khác là có hại. Khi điều này xảy ra, cơ thể chúng ta sản xuất quá mức immunoglobulin E (IgE), một kháng thể khi có mặt quá mức có thể khiến đường thở của bạn:

Bị viêm hoặc kích thích
Sản xuất một lượng lớn chất nhầy đặc
Bị thu hẹp do các cơ xung quanh đường thở thắt chặt lại

Trên toàn thế giới, hen suyễn dị ứng chiếm tới 90% [1] và 50% trường hợp hen suyễn xảy ra tương ứng ở trẻ em và người lớn.

Các nguyên nhân phổ biến gây hen suyễn dị ứng ở Singapore là gì?

Theo Asthma Singapore [2], các nguyên nhân phổ biến của hen suyễn dị ứng ở Singapore là:

Bọ chét: Phân khô và xác bọ chét có thể gây ra hen suyễn dị ứng.
Bọ bụi nhà: bọ bụi nhà và phân của chúng là những tác nhân phổ biến gây ra hen suyễn dị ứng.
Nấm mốc trong nhà: Singapore là một quốc gia ẩm ướt nên nấm mốc trong nhà khá phổ biến, đặc biệt ở những khu vực ẩm ướt và ẩm thấp. Bào tử do nấm mốc tiết ra có thể gây ra hen suyễn dị ứng.
Lông thú cưng: Protein có trong lông thú dễ gây ra hen suyễn dị ứng. Không dọn sạch lông thú cưng cũng có thể dẫn đến sự xuất hiện của các chất gây dị ứng khác như bụi nhà và bọ chét.
Phấn hoa: Phấn hoa do các loại cây khác nhau tạo ra như cây bông gòn có thể gây ra hen suyễn dị ứng.

Làm thế nào để xác định được tôi có bị hen suyễn dị ứng hay không?

Nếu bạn gặp các triệu chứng sau, bạn có thể đang bị hen suyễn dị ứng:

Khó thở
Ho dai dẳng, đặc biệt là vào ban đêm
Khò khè
Đau tức ngực

Các triệu chứng bạn có thể gặp phải cùng với hen suyễn dị ứng là:

Phát ban hoặc mẩn đỏ
Sổ mũi
Mắt ngấn nước
Hắt hơi
Nghẹt mũi

Làm thế nào để phân biệt giữa hen suyễn và dị ứng?

Một trong những cách tốt nhất để xác định xem bạn bị hen suyễn hay dị ứng là tìm ra nguồn gốc tạo ra phản ứng.

Nếu bạn đang gặp các triệu chứng chỉ ở mũi như hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi thì có khả năng bạn đang bị dị ứng. Tuy nhiên, nếu bạn đang gặp các triệu chứng ở phổi như khó thở, tức ngực, thở khò khè thì bạn đang lên cơn hen suyễn.

Cơn hen suyễn có thể khác nhau về cường độ và bạn phải đảm bảo rằng bạn có kế hoạch điều trị sẵn để giúp giảm thiểu các triệu chứng và ngăn ngừa chúng trở nên trầm trọng hơn.
Bạn có nguy cơ cao phát triển hen suyễn dị ứng nếu bạn:

Có tiền sử gia đình bị dị ứng
Đã có dị ứng với các chất khác

Làm thế nào để chẩn đoán hen suyễn dị ứng?

Chẩn đoán hen suyễn dị ứng bao gồm hai bước. Đầu tiên, một xét nghiệm dị ứng sẽ được thực hiện, sau đó các xét nghiệm tiếp theo sẽ được thực hiện để chẩn đoán hen suyễn.

Xét nghiệm dị ứng

Xét nghiệm da prick/scratch: sử dụng kim mỏng có chứa 10 đến 50 chất gây dị ứng để chích hoặc cào da lưng hoặc cánh tay của bạn. Một cách khác là nhỏ giọt chất gây dị ứng lên vùng da đã được chích hoặc cào. Kiểm tra dị ứng với các chất gây dị ứng trong không khí, thực phẩm và penicillin.
Xét nghiệm da nội bì: được sử dụng nếu xét nghiệm da prick cho kết quả âm tính hoặc không rõ ràng. Một lượng nhỏ chất gây dị ứng được tiêm vào lớp ngoài cùng của da của bạn (lớp biểu bì). Kiểm tra dị ứng với các chất gây dị ứng trong không khí, thuốc men và vết côn trùng cắn.
Xét nghiệm patch: nhỏ giọt chất gây dị ứng lên da của bạn, sau đó đắp băng. Sau 48 đến 96 giờ, băng được tháo ra để kiểm tra các dấu hiệu của phản ứng dị ứng. Kiểm tra nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc.
Xét nghiệm máu (IgE): mẫu máu của bạn được lấy và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích. Các chất gây dị ứng được thêm vào mẫu máu của bạn và nồng độ IgE (immunoglobulin E) được đo.
Xét nghiệm kích thích: thường được thực hiện trong bệnh viện. Những người nghi ngờ bị dị ứng thực phẩm phải ăn một lượng nhỏ thức ăn và bác sĩ dị ứng sẽ quan sát để xem có xảy ra phản ứng dị ứng nào không.

Xét nghiệm hen suyễn

Nếu bác sĩ chuyên khoa hô hấp (hoặc bác sĩ chuyên về phổi) nghi ngờ bạn bị hen suyễn dựa vào tiền sử bệnh và khám sức khỏe, các xét nghiệm chẩn đoán sau sẽ được thực hiện để chẩn đoán chính xác hơn:

Xét nghiệm đo lưu lượng phổi: kiểm tra lượng không khí bạn có thể thở ra và tốc độ bạn có thể thở ra sau khi hít vào thật sâu. Điều này giúp xác định xem đường thở của bạn có bị hẹp hoặc hạn chế hay không.
Xét nghiệm đo lưu lượng tối đa: đo lường tốc độ bạn có thể thở ra nhanh nhất. Kết quả đo lưu lượng tối đa thấp hơn là dấu hiệu cho thấy phổi của bạn có thể không hoạt động tốt như bình thường.
Xét nghiệm kích thích phế quản: còn được gọi là thử thách methacholine, được sử dụng để kiểm tra mức độ nhạy cảm của phổi đối với một số tác nhân kích thích.
Chụp X-quang ngực: chụp X-quang ngực có thể được sử dụng để kiểm tra xem có vấn đề nào khác gây ra các triệu chứng của bạn hay không.
Xét nghiệm máu: có thể được sử dụng để kiểm tra xem có nhiễm trùng tiềm ẩn nào không.

Liệu hen suyễn dị ứng có tự khỏi không?

Hen suyễn là một bệnh hô hấp mãn tính và không có cách chữa khỏi.
Mục tiêu chính của điều trị hen suyễn là duy trì kiểm soát tốt tình trạng của bạn bằng cách giảm thiểu hoặc hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng. Được bác sĩ hô hấp kiểm tra định kỳ tình trạng của bạn là rất quan trọng.
Ngoài việc giảm thiểu hoặc hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng, hen suyễn có thể được điều trị bằng các loại thuốc sau đây:

Thuốc giãn phế quản: giúp thư giãn các cơ xung quanh đường thở, do đó ngăn ngừa co thắt đường thở.
Thuốc chống viêm: giúp giảm viêm, sưng tấy và sản xuất chất nhầy.
Thuốc kháng cholinergic: giúp ngăn ngừa co thắt cơ đường thở
Thuốc sinh học: nhắm mục tiêu vào các kháng thể cụ thể trong cơ thể của bạn để ngăn ngừa chứng viêm gây ra hen suyễn.

Các chứng dị ứng có thể được điều trị bằng những cách sau:

Tránh tiếp xúc: hạn chế hoặc giới hạn hoàn toàn việc tiếp xúc với chất gây dị ứng.
Thuốc: một số loại thuốc có tác dụng làm giảm phản ứng của hệ thống miễn dịch của bạn, do đó giảm thiểu các triệu chứng.
Liệu pháp miễn dịch: còn được gọi là tiêm dị ứng, đây là những mũi tiêm chứa một lượng nhỏ chất gây dị ứng được tiêm vào cơ thể của bạn, từ từ huấn luyện hệ thống miễn dịch của bạn nhận biết chúng như bạn bè chứ không phải kẻ thù.
Liệu pháp chống IgE: thuốc can thiệp vào việc sản xuất IgE và do đó ngăn ngừa phản ứng dị ứng.

Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào? Hãy để lại lời nhắn.

Các nguồn tham khảo

Anitha Jeyagurunathan, E. A. (2021). Asthma Prevalence and its Risk Factors Among a Multi-Ethnic Adult Population. Yale Journal of Biology and Medicine, 417-427.
Asthma Singapore. (2016, April 26). Understand and manage asthma triggers. Retrieved from Asthma Singapore: https://www.asthmasingapore.com/asthma-singapore/managing-asthma/understanding-asthma-triggers.html